Het zal menig Briellenaar vast niet ontgaan zijn: de vertrouwde toren -mét herkenbare haan- van het oude stadhuis aan de Markt is sinds vorige week ontmanteld. Het aangezicht van het Rijksmonument krijgt een opknapbeurt en staat volgens planning eind maart 2020 terug op zijn plek.  “Het was hard nodig dat het torentje een goede onderhoudsbeurt krijgt, anders zou het instabiel worden”, vertelt Jan Baas van Monumentplus. Jan is restaurateur en projectleider van de vernieuwing van de Brielse toren.

BRIELLE – De toren leunt op vier hoekstijlen, die uitermate belangrijk zijn voor een normale, goede draagkracht. Die hoekstijlen waren aangetast door houtrot, waardoor de vier dragers waarop de toren rust, in hun stevigheid zouden worden aangetast als daar niet iets aan gedaan zou worden. De luidbalk, waaraan de klok hangt, en die op zijn beurt weer aan een staander hangt, wordt ook gelijk opgeknapt.

“Het geheel aan constructie van de toren, die een diameter van 2.10 bij 2.10 meter en een hoogte van 7 meter -mét spits- heeft, moet uiteraard goed zijn”, licht Jan toe. “Het was nu een lappendeken van steeds weer nieuwe herstellingen.” De operatie is beslist geen kleintje. “De hoekstijlen staan normaal op de zolder en lopen van onder tot boven in de nok. Het onderste, oude stuk van de palen blijft staan. Het bovenste stuk vervangen we nu. Wat goed is, blijft dus zitten.”

En dat is ook een vereiste. “Het gaat allemaal om de historie van het hout. Het stadshuis is tenslotte een Rijksmonument. Alles wat behouden moet blijven voor de geschiedenis blijft ook behouden, zodat over 500 jaar het hout van toen nog steeds aanwezig is.” Het in oorsprong middeleeuwse gebouw op de hoek van Markt en Koopmanstraat onderging eerder restauraties. De gevel onderging ook een restauratie in 1639 en nogmaals in 1792.

Zorg
In laatstgenoemd jaar werd de zandstenen gevel in strakke Lodewijk XVI-vormen met driehoekig fronton opgetrokken. De binnenzijde van het pand werd in 1955 gerestaureerd en gemoderniseerd. Het lager achtergedeelte langs de Koopmanstraat kreeg grote vensters à la Lodewijk XVIII. Het hierachter gelegen gebouwtje onder het zadeldak van de begane grond kreeg schuiframen (eveneens Lodewijk XVIII-stijl) en dito deur met pilasters en bovenlicht uit dezelfde tijd. Langs de zijgevel van het raadhuis kwamen stoeppalen met kettingen en voor het achterste gebouwtje een stoep met hekken.

Er wordt dus goed voor het behoud van de Brielse historie gezorgd. Mede verantwoordelijk voor het in goed banen leiden daarvan, is Stefan van der Waal, medewerker gebouwbeheer bij de gemeente Brielle. “De restauratie van het torentje bestaat uit een aantal fasen. Zo zijn we in oktober gestart met het plaatsen van de steiger en het realiseren van de bouwplaats. Vervolgens is de toren in alle onderdelen gedemonteerd en is de spits er vorige week dinsdag afgehaald en op een vrachtwagen getakeld.” Die is toen naar Middelburg gebracht en wordt daar ter plekke in een loods door een lei- en looddekker opgelapt. “Dat moet binnen, omdat het buiten nu te koud is. Daardoor buigt het lood niet zo makkelijk”, vult Jan aan.

Klok
De hoekstijlen worden in de tussentijd gerestaureerd, wat naar verwachting voor de kerst rond is. De balustrades worden dan ook weer aangebracht en eind januari komt de spits terug. De tussenstijlen met bogen zijn naar verwachting in februari klaar. En last but not least komt de unieke klok in maart terug op zijn plek aan de luidbalk en wordt het geheel afgeschilderd. De grondlaag daarvoor is nu al aangebracht.

Stefan van der Waal en Jan Baas bij de gedemonteerde klok

“Brielle is een prachtige plaats. Ik ben gek op oude gebouwen en die tref ik hier volop”, zegt Jan verguld. Hij herstelt het Brielse torentje volledig in oude stijl. “Ik sta helemaal achter behoud van het oude, zodat de Briellenaren daar nog zo lang mogelijk van kunnen genieten. Niet modern, maar nog echt in oude stijl zoals het was, waardoor het authentieke daarvan behouden blijft. Die passie is bij mij denk ik al op heel jonge leeftijd aangewakkerd, misschien door de molens van Kinderdijk. Daar groeide ik op. En ik houd van een stuk historie. Op de lagere school vond ik geschiedenis al erg leuk.”

Tuinbanken
Het leuke aan Brielle vindt Jan dan ook de geschiedenis van onze vestingstad. “Toen ik een jaar of 7 was, ben ik hier voor het eerst geweest. Mijn familie had een brood- en bestelbus. Mijn vader laadde dan tuinbanken achterin en daarmee vertrokken we richting Brielle. Hier laadden we alle banken uit en zaten we de hele dag met onze familie op de meest mooie plekjes in Brielle te genieten van elkaar en de omgeving.”

En zoveel jaren later is Jan dan terug in Brielle. Ditmaal met een mooie opdracht voor de gemeente om het oude in ere te herstellen. En dat doet hij graag. Samen met twee timmerlieden, de mensen in Middelburg die zich over de spits ontfermen, de schilders die straks het geheel komen afverven en de klokkenman, die eveneens belast is met een mooie opgave, zorgt Jan ervoor dat de Briellenaren straks weer trots hun blik op het prominente opgeknapte torentje kunnen richten.

Krenten
Achter de schermen houdt Stefan namens de gemeente Brielle een oogje in het zeil hoe een en ander dagelijks vordert. “We willen het pand netjes houden en hebben daarvoor ook subsidies aangevraagd en gekregen van de provincie Zuid-Holland. Jan helpt ons met zijn kundigheid, hij heeft verstand van het technische gedeelte en de constructie. En elk jaar laten we het inspecteren door de Monumentenwacht.”

Het advies van de Monumentenwacht was uit voorzorg en om verdere verslechtering te voorkomen, het torentje nu aan te pakken. “Voor mij zijn dit de krenten uit de pap. Mijn werk achter mijn bureau is al erg leuk, maar dat is dit helemaal. Er komt een stukje techniek aan te pas waar ik niet elk jaar mee te maken krijg.” Stefan is dan ook vaak op de locatie te vinden om te zien en ervaren hoe het proces vordert.

Trots
“Dit blijft een trouwlocatie en we hebben de plicht om de Rijksmonumenten danwel vastgoed binnen ons stadje op goed onderhoudsniveau te houden, zodat een en ander veilig blijft. We hebben niet voor niets voor deze relatief slechte periode gekozen, zodat de huwelijken, activiteiten en feestelijkheden gewoon door kunnen blijven gaan. En pas na maart worden hier weer huwelijken voltrokken.” Of dan ook een feestje volgt om het gerestaureerde torentje te vieren, kan Stefan nog niet zeggen. Als het aan hem ligt, zal dat zeker het geval zijn. Want ook hij is supertrots op ‘zijn’ Brielse torentje en deelt die trots graag.